De oorlog was begonnen

De aanleiding lag in de crisis van 1566. Filips II zag de vernielingen in kerken, de groei van protestantse gemeenten en de politieke toegevingen van zijn landvoogdes als een bedreiging voor zijn gezag en voor de katholieke godsdienst. Margaretha van Parma had de rust tijdelijk weten te herstellen, maar de koning besloot de situatie vanuit Spanje met troepen en een krachtige vertegenwoordiger aan te pakken. In 1567 trok Fernando Álvarez de Toledo, hertog van Alva, met een leger naar de Nederlanden. Hij verving Margaretha als belangrijkste uitvoerder van het koninklijke beleid en bouwde in Brussel een bestuur op dat de vervolging van vermeende opstandelingen moest organiseren. De Raad van Beroerten onderzocht betrokkenheid bij de Beeldenstorm en bij het politieke verzet. Ook edelen en bestuurders konden worden opgeroepen, waardoor de angst zich breed verspreidde. Het gevolg was dat een religieus en politiek conflict veranderde in een strijd om gehoorzaamheid aan de vorst. Een deel van de tegenstanders vluchtte, onder wie Willem van Oranje; anderen werden gearresteerd of probeerden zich aan te passen. Alva’s komst betekende daarom niet alleen een tijdelijke militaire ingreep, maar het begin van een langdurige repressieve fase die de Nederlandse Opstand mede vormgaf.